UX Audit ve Kullanılabilirlik Testi

UI/UX tasarımı kapsamında incelemenin amacı belirli bir soruyu yanıtlamak olmalıdır. Kullanıcı ürünü seçemiyor mu, teslimat bilgisini bulamıyor mu, yoksa kaydı tamamlayamıyor mu? Bütün siteyi belirsiz bir puanla değerlendirmek yerine kritik görevleri ve kullanıcı gruplarını seçin. Mevcut destek soruları ve davranış verisi başlangıç kapsamını daraltabilir.

İncelenecek sürüm, cihaz, dil, giriş durumu ve yolculuğun başlangıcı yazılsın. Mobil kayıt akışı ile masaüstü katalog keşfi aynı çalışma değildir. İlk kez gelen kişi ile deneyimli kullanıcı da farklı bilgiye sahiptir. Kapsam dosyasında araştırmanın dışındaki akışları belirtmek, raporun tüm ürün için geçerli sanılmasını önler.

Teslim kararı baştan açık olsun: mevcut arayüzde küçük düzeltme mi yapılacak, yeni prototip mi değerlendirilecek, yoksa daha geniş araştırma mı gerekecek? Yöntem bu karara hizmet etmelidir. İnceleme, tasarım ekibinin önceden seçtiği çözümü doğrulamak için yönlendirilen bir formaliteye dönüşmemelidir.

Marka ve arayüz tutarlılığı incelemenin bir parçası olabilir, fakat audit yalnızca görsel beğeni değildir. Sistem durumu, bilgi hiyerarşisi, hata mesajları ve geri dönüş yolları incelenebilir. Nielsen Norman Group’un kullanılabilirlik ilkeleri uzman incelemesine çerçeve sağlar; kullanıcı gözleminin yerine geçmez.

Her bulgu ekran veya adım, görülen sorun, beklenen davranış ve gerekçeden oluşsun. “Buton kötü” yerine hangi bağlamda eylemin anlaşılmadığını açıklayın. Gözlenmeyen kullanıcı davranışını hipotez olarak etiketleyin. Örneğin bir etiketin teknik dil içermesi olası anlaşılabilirlik sorunudur; bütün kullanıcıların görevi terk ettiği ancak gerçek kanıt varsa söylenebilir.

Teknik hata, uzman hipotezi ve katılımcı gözlemi ayrı etiketlensin. Ekran görüntüsü sorunun yerini gösterebilir, ancak kullanıcının neden o yolu seçtiğini tek başına açıklamaz. Aynı sorunu farklı yöntemler destekliyorsa ilgili kayıtları birleştirin; aynı olayın tekrar notlarını bağımsız kanıt saymayın.

Katalog ve içerik mimarisi değerlendirmesinde görev, kullanıcının yapmak istediği işi anlatmalıdır. “Filtre düğmesine basın” çözüm yolunu verir; “belirlenen ihtiyaca uygun ürünü bulun” ise keşif davranışını gözlemlemeye yardımcı olur. Görev metni arayüzdeki etiketleri gereksiz biçimde tekrarlayarak kişiye cevap öğretmemelidir.

Tamamen açıklayıcı bir senaryoda kullanıcıdan belirli ölçülere uyan bir masa bulması ve teslimat koşulunu açıklaması istenebilir. Görevin tamamlanma koşulu önceden belirlenir. Bu örnek bir Prix araştırmasının sonucu değildir. Hangi bilgiye bakıldığı, hangi seçeneklerin denendiği ve nerede yardım istendiği not edilebilir; yalnızca son tıklama bütün süreci açıklamaz.

Katılımcılar hedef kullanıcıyla ilgili özelliklere göre seçilsin. Ekip arkadaşlarının ürün bilgisini gerçek müşteri deneyimi sanmayın. Katılımcı sayısı araştırma sorusu ve yöntemle belirlenir; her grup ve nicel iddia için tek sabit sayı doğru değildir. Görevleri küçük bir hazırlık oturumunda kontrol etmek belirsiz talimatları düzeltmeye yardımcı olur.

Yayın öncesi akış kontrolü testin hangi ortamda yapılacağını netleştirmeye yardımcı olur. Prototip veya ayrılmış test ortamı, canlı işlemleri etkilemeden gözlem yapmayı sağlayabilir. Gerçek sipariş, ödeme veya satış kuyruğuna talep göndermek gerekiyorsa bu ayrı yetkilendirilmelidir.

Moderatör kişinin yerine karar vermemeli veya doğru yolu erken göstermemelidir. Yardım verildiğinde bunu kayda işleyin; yardımla tamamlanan görev ile bağımsız tamamlanan görev aynı yorumlanmaz. Kişinin beyanı ile gözlenen davranışı da ayırın. “Kolaydı” yanıtı ile tekrar tekrar yanlış yola gitmesi birlikte değerlendirilmelidir.

Kayıt ve notlar araştırma amacıyla gerekli kapsamda tutulmalıdır. Katılımcının bilgisi, erişim yetkisi ve saklama planı belirli olsun. Sahte veya maskelenmiş test verileri kullanılabilir. Uzaktan oturumlarda bağlantı sorunu veya prototip eksikliği kullanıcı hatası diye etiketlenmesin; yöntemin sınırları bulgu kaydına girsin.

UI/UX tasarımının kapsamı belirlenirken klavye, büyütme ve yardımcı teknolojiyle kullanılan kritik akışlar da seçilmelidir. Araştırma sorusu erişilebilirlikse buna uygun katılımcıları ve ortamı hazırlayın. Test daveti, görev metni ve kullanılan prototipin kendisi de katılımı engellememelidir.

W3C’nin kullanıcılarla erişilebilirlik değerlendirme rehberi, kullanıcı gözlemini WCAG uygunluk incelemesiyle birlikte önerir. Bir kişinin görevi tamamlaması tüm ürünün erişilebilir olduğunu kanıtlamaz. Oturumda kullanılan cihaz, tarayıcı ve yardımcı teknoloji kaydı; arayüz engelini ortam sorunundan ayırmaya yardım eder.

Ekipler arası iyileştirme planı bulgunun kim tarafından çözüleceğini gösterir. Kullanıcı işini engelleyen hata, belirsiz ürün metni ve görsel tutarsızlık farklı sahipler gerektirebilir. Öncelik; olası etki, etkilenen akış, kanıt güveni ve uygulama yüküyle değerlendirilmelidir. Her bulguya sırf raporda görünür olsun diye aynı önem derecesini vermeyin.

Her kayıt kanıt, önerilen yön, sorumlu ve kabul koşulu içersin. Aşağıdaki örnek bulgu gerçek bir araştırma sonucu değildir; uygulama ekibine verilecek kayıt biçimini gösterir. Öneri tek olası çözüm değildir. Tasarımcı ve geliştiriciyle önce hedeflenen davranış üzerinde anlaşın.

Düzeltme sonrası ilgili görev yeniden incelensin. Küçük bir nitel testten kesin dönüşüm artışı yüzdesi veya tüm müşteri kitlesini temsil eden oran çıkarmayın. Gerekirse daha geniş ölçüm ayrı tasarlanır. İyi bir UX teslimi, uzun hata listesinden çok kanıtın sınırını ve sonraki ürün kararını açıklayan uygulanabilir bir çalışma planıdır.